تجارت بین الملل چیست؟ (راهنمای جامع)

تجارت بین الملل چیست؟ مفهوم تجارت بین‌ المللی به فرآیند خرید و فروش کالاها و خدمات میان شرکت‌ های فعال در کشورهای مختلف گفته می‌ شود. در میان اقلامی که معمولاً مبادله می گردند، کالاهای مصرفی مانند تلویزیون و لباس هستند. همچنین محصولات سرمایه ای مانند ماشین آلات، مواد اولیه و مواد غذایی در بازارهای جهانی به ایجاد ارتباط اقتصادی و توسعه همکاری‌ های بین‌ المللی بین ملل مختلف کمک می‌ کنند. مبادلات می تواند به صورت واردات یا صادرات بین کشورها انجام گردد. فرآیند واردات به کالا و خدماتی اطلاق می گردند که وارد یک کشور داخلی می شود. پروسه صادرات به کالا و خدماتی اطلاق می گردند که به یک کشور خارجی فروخته می شود. سایر معاملات شامل موارد خدماتی مانند خدمات مسافرتی و پرداخت به منظور ثبت اختراعات خارجی است. مبادلات تجاری بین‌ المللی توسط پرداخت‌های مالی تسهیل می‌ شود که در آن سیستم بانکداری خصوصی و بانک‌های مرکزی کشورهای تجاری نقش مهمی را در این زمینه ایفا می‌کنند.

نکته مهم:

تجارت بین الملل روشی برای تعامل اقتصادی بین نهادهای بین المللی است و نمونه ای از پیوند اقتصادی است. سایر اشکال پیوندهای اقتصادی شامل (1) سرمایه گذاری مالی خارجی، (2) شرکت های چند ملیتی و (3) کارمندان خارجی است. رشد در این اشکال پیوندهای اقتصادی به عنوان جهانی شدن شناخته می شود.

چرا تجارت بین المللی انجام میشود؟

تجارت بین المللی به این دلیل اتفاق می افتد که یک کشور از مزیت نسبی در تولید یک کالا یا خدمات خاص برخوردار است، به ویژه اگر هزینه فرصت تولید آن کالا یا خدمات برای آن کشور کمتر از هر کشور دیگری باشد. اگر کشوری ترجیح دهد با سایر کشورها مبادلات تجاری نکند، خودکامه محسوب می شود. اگر مدل دو کشوری را در نظر بگیریم، هر دو کشور می توانند از تخصص و تجارت سود ببرند. تخصص و تجارت به هر کشوری امکان می دهد محصولی را که دارای مزیت نسبی است تولید کند و سپس تجارت کند و در نهایت هر دو کالا را بیشتر مصرف کند. بنابراین، سود حاصل از تجارت وجود دارد.

International Trade – Definition, Example, Advantages

اهمیت تجارت بین المللی چیست؟

برخی از کشورهای جهان در یک بخش خاص نیروی کار، متخصصان فراوانی دارند، در حالی که سایر کشورها کمبودهایی دارند. سایر کشورها منابع طبیعی فراوانی، شرایط آب و هوایی و زمین بهتری را برای کشت دارند. و یکسری از کشورها هم به نوبه خود این منابع را ندارند.

نکته مهم:

هیچ کشوری در همه منابع خودکفا نیست. بنابراین، یک کشور به مبادلات بین‌ المللی متوسل می‌ گردد تا خدمات و کالاهایی را که تولید می‌ کند صادر کند، در حالی که اقلامی را وارد می‌ کند که تولید داخلی آنها وجود ندارد.

از نظر عملی، مبادلات تجاری فرامرزی فواید متعددی را برای جامعه به ارمغان می‌آورد: رشد درآمد سرانه، افزایش قدرت خرید و فرصت‌های شغلی بیشتر در داخل کشور. تجارت بین المللی فرصت های تجاری جدید را برای شرکت ها افزایش می دهد. بنابراین، آنها شروع به تخصصی شدن، بهبود تولید و جریان توزیع محصولات خود می کنند.

این امر تولید افزایش می دهد، هزینه های تولید را کاهش می دهد و به آن اجازه می دهد محصولاتی را با هزینه و فایده بهتر به بازار عرضه کند. در نتیجه، قدرت خرید جمعیت افزایش می‌یابد، کسب‌وکارها می‌توانند فروش خود را افزایش دهند، کشور درآمد بیشتری جمع‌آوری می‌کند و ترکیب این تغییرات به تقویت اقتصاد کمک می‌کند.

چه تفاوتهایی میان تجارت بین‌ المللی و بازرگانی خارجی وجود دارد؟

زمانیکه درباره تجارت بین‌ المللی، درک تفاوت مفهومی آن با بازرگانی خارجی بسیار حائز اهیمت است. بسیاری از افراد این دو اصطلاح را با یکدیگر اشتباه گرفته و تصور می‌ کنند که این دو مفهوم با یکدیگر یکسان هستند.

تجارت بین‌الملل به قوانین بین‌ المللی اشاره دارد که به‌ طور یکسان برای کلیه کشورها اعمال میگردند. این نوع تجارت شامل مبادلات اقتصادی، سیاسی و فرهنگی است و توسط نهادهایی مانند سازمان تجارت جهانی (WTO) و اتاق بازرگانی بین‌ المللی (ICC) تنظیم میگردد.

بازرگانی یا تجارت خارجی به قوانین داخلی یک کشور اشاره دارد که به منظور اجرای فعالیت‌ های بین‌ المللی اعمال می‌ شود. این قوانین شامل مسائل مالیاتی، گمرکی، تجاری، اداری و مالی است. برای مثال، در کشور برزیل، تجارت خارجی توسط اداره مالیات داخلی برزیل تنظیم می‌ شود.

این تفاوت نشان می‌دهد که تجارت بین‌الملل بر روابط و قوانین جهانی تمرکز دارد، در حالی که تجارت خارجی بر مقررات داخلی هر کشور برای تعاملات بین‌ المللی متمرکز است.

منابع مزیت نسبی در بازرگانی بین الملل

اصل مفهوم مزیت نسبی یکی از مفاهیم اساسی در نظریه‌ های مروبط به بازرگانی بین‌ الملل است که نخستین بار توسط دیوید ریکاردو، اقتصاددان برجسته انگلیسی در قرن 19، معرفی شد. این اصل بیانگر این است که حتی اگر یک کشور در تولید تمام کالاها نسبت به سایر کشورها کارآمدتر باشد (مزیت مطلق داشته باشد)، باز هم می‌ تواند از تجارت با دیگر کشورها سود ببرد. به عبارت دیگر، هر کشور باید در تولید کالاهایی تخصص پیدا کند که در آن مزیت نسبی دارد، یعنی کالاهایی که هزینه فرصت تولید آن‌ ها نسبت به سایر کشورها کمتر است.

در اینجا مثال ساده ای برای درک این مفهوم آورده شده است:

فرض کنید دو کشور، کشور A و کشور B، وجود دارند.

• کشور A می‌تواند در یک روز 10 واحد گندم یا 5 واحد پارچه تولید کند.
• کشور B می‌تواند در یک روز 6 واحد گندم یا 6 واحد پارچه تولید کند.

در این مثال، کشور A در تولید گندم و پارچه کارآمدتر است (مزیت مطلق دارد)، اما مزیت نسبی کشور A در تولید گندم است (چرا که هزینه فرصت تولید گندم برای کشور A کمتر است). در مقابل، کشور B مزیت نسبی در تولید پارچه دارد. بنابراین، هر دو کشور با تمرکز بر تولید کالای دارای مزیت نسبی و تجارت با یکدیگر، می‌توانند منافع بیشتری کسب کنند.

در ادامه قصد داریم منابع مزیت نسبی در تجارت بین المللی را برای شما عزیزان شرح دهیم:

1- تفاوت‌های آب‌ و هوایی و مکان جغرافیایی

تفاوت‌های آب‌ و هوای بین کشورها نقش مهمی در تجارت بین‌ المللی ایفا می‌ کنند. به‌عنوان مثال، کشورهای گرمسیری محصولاتی مانند قهوه و شکر را صادر می‌کنند، در حالی که کشورهای مناطق معتدل‌ تر به صادرات محصولاتی مانند گندم یا ذرت می‌ پردازند. علاوه بر این، تجارت تحت تأثیر تفاوت‌ های فصلی و ویژگی‌ های جغرافیایی نیز قرار می‌ گیرد.

برای مثال، کشورهای گرمسیری مانند برزیل، کلمبیا و ویتنام شرایط جغرافیایی و آب‌ و هوایی مساعدی به منظور کشت محصولات گرمسیری دارند. این کشورها قادرند محصولات کشاورزی مانند قهوه، شکر، کاکائو و موز را با حجم و میزان بسیار بالا تولید و صادر کنند. تولید این محصولات در چنین کشورهایی بهتر است، زیرا شرایط اقلیمی به گونه‌ ای است که هزینه‌ های کشت، برداشت و فرآوری این محصولات پایین‌ تر از سایر کشورها است. در نتیجه، این کشورها در صادرات چنین محصولاتی مزیت نسبی پیدا می‌ کنند.

2- اختلاف در منابع تولیدی

اختلاف در منابع تولیدی یکی از موارد بسیار حائز اهمیت است که بایستی به آن توجه جدی گردد. بدین معنی که برخی از کشورها در مقایسه با دیگران از نظر منابعی مانند زمین، نیروی کار، میزان سرمایه مالی و همچنین سرمایه انسانی بسیار غنی تر سایر کشورهای دیگر هستند. بر اساس مدل هکشر-اولین (Heckscher-Ohlin)، آن کشوری که در تولید محصولی مزیت نسبی دارد، منابع مرتبط با آن به وفور در آن کشور موجود است؛ به عنوان مثال، کشور کانادا در صنعت جنگلداری دارای مزیت نسبی است. این مزیت عمدتاً به این دلیل است که هزینه های فرصت برای کشوری که در منابع مرتبط غنی است، کمتر خواهد بود.

به‌ عنوان‌ مثال، کشورهای در حال توسعه مانند چین، هند و بنگلادش به دلیل هزینه‌ های پایین نیروی کار، در تولید محصولاتی مانند پوشاک، لوازم خانگی و محصولات الکترونیکی ارزان‌ قیمت مزیت نسبی دارند. این کشورها توانسته‌ اند با هزینه‌ های کمتر، تولید انبوه داشته و کالاهای خود را به سایر کشورهای دنیا صادر کنند.

3- تفاوت در تکنولوژی

تفاوت در تکنولوژی و فناوری میان کشورها، معمولاً در پروسه های تولید پیشرفته‌ که در کشورهای مختلف مشاهده می‌شود، مشهود است. برای مثال، کشور ژاپن در دهه 1970 میلادی، کشوری بود که از لحاظ میزان منابع طبیعی چندان غنی نبود اما در صنعت خودرو سازی مزایای نسبی داشت. ژاپنی‌ ها توانستند با استفاده از نوآوری های پیشرفته، از ورودی‌ های مشخص، خروجی بیشتری نسبت به سایر کشورهای تولید کنند. این مزیت به دلیل فناوری برتر ژاپنی امکان‌ پذیر شد.

4- مهارت‌ ها و سرمایه انسانی (تخصص نیروی کار)

سرمایه انسانی شامل مهارت‌ها، دانش و سطح تحصیلات نیروی کار می‌شود. کشورهایی که نیروی کار ماهر دارند، در صنایع پیچیده و مبتنی بر دانش مزیت نسبی پیدا می‌ کنند.

برای مثال، هند یکی از کشورهایی است که در زمینه فناوری اطلاعات و خدمات پشتیبانی از راه دور (Remote Working) مزیت نسبی دارد. هند با داشتن نیروی کار تحصیل‌ کرده، جوان و مسلط به زبان‌ های خارجی، توانسته است به یک قطب بزرگ در صنعت فناوری اطلاعات و خدمات پشتیبانی تبدیل گردد. بسیاری از شرکت‌ های بزرگ جهانی از خدمات پشتیبانی و مشاوره هند استفاده می‌ کنند. این مزیت نسبی به دلیل آموزش‌ های فنی و مهندسی و سطح بالای تحصیلات در کشور هند است.

5- اختلاف در میزان هزینه‌ های تولید

هزینه‌ های تولید در کشورهای مختلف بسته به عوامل مختلفی مانند قیمت نیروی کار، قیمت مواد اولیه، هزینه‌ های حمل‌ و نقل و سایر عوامل اقتصادی متفاوت است. کشورهای که می‌ توانند با هزینه‌ های پایین‌تر کالاهایی تولید کنند، مزیت نسبی پیدا می‌کنند.

برای مثال، کشورهای چین و هند به دلیل هزینه نیروی کار پایین، به مرکز تولید کالاهای ارزان‌ قیمت در جهان تبدیل شده‌ اند. این کشورها توانسته‌ اند با استفاده از نیروی کار ارزان، تولید انبوهی از کالاهای مصرفی مانند پوشاک، لوازم خانگی و لوازم الکترونیکی را انجام داده و آن‌ ها را به کشورهای پیشرفته صادر کنند.

6- زیرساخت‌ ها و بهره‌ وری اقتصادی

وجود زیرساخت‌ های مناسب مانند انواع شبکه های حمل‌ و نقل، ارتباطات، انرژی و فناوری اطلاعات در ایجاد مزیت نسبی بسیار کارا است. کشورهایی که دارای زیرساخت‌ های پیشرفته و کارآمد هستند، قادرند کالاها و خدمات را با هزینه‌ های پایین تر و بهره‌ وری بالتر تولید و ارائه کنند.

برای مثال، کشورهای آلمان و ژاپن از جمله کشورهایی هستند که به دلیل داشتن زیرساخت‌ های پیشرفته در حمل‌ و نقل، انرژی و فناوری اطلاعات توانسته‌ اند در تولید کالاهای صنعتی پیچیده و باکیفیت، مزیت نسبی پیدا کنند. وجود راه‌ های ترابری سریع و ارزان، دسترسی آسان به مواد اولیه و امکانات تولیدی، باعث کاهش هزینه‌ های تولید و افزایش بهره‌ وری در این کشورها شده است.

همچنین کشورهای سنگاپور و امارات متحده عربی نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی مناسب و زیرساخت‌ های حمل‌ و نقل پیشرفته، به مراکز تجارت جهانی تبدیل شده‌ اند و در زمینه تجارت کالاهای مختلف، مزیت نسبی دارند.

وجود زیرساخت‌ های کارآمد در هر کشور می‌تواند تأثیر بزرگی در کاهش هزینه‌ها، افزایش سرعت تولید و ارتقاء کیفیت کالاها داشته باشد.

7. اجرای سیاست‌ های دولتی و تجارت آزاد

سیاست‌ های دولتی در حمایت از صنایع خاص می‌ توانند موجب ایجاد مزیت نسبی گردند. این سیاست‌ ها شامل معافیت‌ های مالیاتی، حمایت‌ های مالی، واردات تسهیلات و صادرات کالاها با تعرفه‌های پایین هستند.

برای مثال، در کشور ایالات متحده امریکا، دولت از برخی صنایع مانند کشاورزی، فناوری اطلاعات و داروسازی حمایت می‌ کند و این باعث شده که کشور در تولید این کالاها مزیت نسبی پیدا کند. همچنین، کشورهای عضو اتحادیه اروپا با استفاده از توافقات تجاری و کاهش تعرفه‌ ها، توانسته‌ اند به مزیت نسبی در برخی صنایع مانند خودروسازی، صنایع شیمیایی و تجهیزات پزشکی دست پیدا کنند. این نوع سیاست‌ ها با تشویق صادرات و تسهیل واردات می‌ توانند سبب افزایش میزان تولید، ایجاد اشتغال و رشد اقتصادی در کشورهای مختلف گردند.

نهادهای تنظیم‌ کننده تجارت بین‌ الملل

تجارت بین‌ الملل برزیل به دلیل صادرات کالاهایی مانند نفت، سویا، خمیر کاغذ و سنگ آهن در سراسر جهان مشهور است علاوه بر این، شرکت‌ های بزرگ متعددی نیز در بازار بورس اوراق بهادار حضور دارند که بر صادرات این محصولات متمرکز هستند. به‌عنوان نمونه، شرکت پتروبراس Petrobras یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان نفت در دنیاست.

اهمیت تجارت بین‌ الملل در اقتصاد، همچنین در وجود نهادهای مختلف بین‌ المللی که در حوزه تجارت فعالیت می‌کنند، به‌خوبی مشهود است. بیایید نگاهی به مهم‌ترین این نهادها بیندازیم:

1. اتاق بازرگانی بین‌ المللی (ICC):
   این نهاد غیردولتی در سال 1919 تشکیل شد و متشکل از اتاق‌ های بازرگانی کشورهای مختلف جهان است.
2. صندوق بین‌ المللی پول (IMF):
   در سال 1994 تأسیس شد و هدف آن تضمین ثبات مالی در جهان و کمک به کشورهایی است که با بحران‌ های اقتصادی مواجه هستند، از طریق ارائه وام‌ های مالی.
3. سازمان تجارت جهانی (WTO):
   در سال 1948، موافقت‌ نامه عمومی تعرفه و تجارت (GATT) با هدف تسهیل توسعه اقتصادی جهان از طریق مذاکرات بین کشورها و کاهش موانع تجاری شکل گرفت. این موافقت‌ نامه در نهایت منجر به تأسیس سازمان تجارت جهانی شد.
4. بانک جهانی:
   در جریان جنگ جهانی دوم به‌ منظور بازسازی کشورهای اروپایی آسیب‌ دیده از جنگ تأسیس شد. پس از پایان بازسازی، این بانک اولویت خود را بر کمک به بلایای طبیعی، ارائه کمک‌ های بشردوستانه و رفع نیازهای ناشی از درگیری‌ها متمرکز کرد و هدف اصلی آن کاهش فقر در کشورهای در حال توسعه است.

این نهادها نقشی اساسی در تنظیم، توسعه و تسهیل تجارت بین‌ الملل ایفا می‌کنند و برای اطمینان از بهره‌وری و ثبات در اقتصاد جهانی فعالیت می‌کنند.

تاثیر تجارت بین المللی بر اقتصاد چیست؟

تأثیر مبادلات تجاری جهانی بر اقتصاد به دلیل جنبه های مختلف به ویژه امکان برآورده شدن مطالبات کشورهایی که منابع کافی ندارند، مشهود است. کشورهای مختلف کالاها و خدمات را با یکدیگر مبادله می‌کنند و روابط گسترده و موثری از اقتصاد ایجاد می‌کنند و فرصت‌های جدیدی را برای شرکت‌ ها باز می‌کنند.

تجارت بین الملل ریسک فعالیت ها را کاهش و به شرکت ها اجازه می دهد حتی در صورت وقوع بحران های اقتصادی در کشور، به مبادلات خود ادامه دهند.

تراز تجاری بهترین ابزار برای نظارت بر عملکرد تجارت بین المللی است. شاخصی است که صادرات/واردات خدمات و کالاها را ثبت می کند. در واقع این تفاوت بین صادرات و واردات است.

اگر تراز مثبت باشد به این معنی است که کشور صادرات بیشتری نسبت به واردات انجام می دهد. اگر تراز منفی باشد به معنای برعکس است، یعنی واردات ارزش بالاتری نسبت به صادرات دارد.

نمونه هایی از سیاست های بازرگانی بین الملل

اکثر اقتصاددانان دنیا به دلیل پتانسیل سود حاصل از تجارت و مزیت نسبی، طرفدار موافقت نامه های تجارت آزاد هستند. زیرا این اقتصاددانان معتقدند دخالت دولت باعث کاهش کارایی بازارها می شود. با این حال، بسیاری از دولت ها سیاست های حمایتی را برای حمایت از تولیدکنندگان داخلی در برابر تولیدکنندگان خارجی ارائه می دهند. دو سیاست اصلی حمایتی وجود دارد:

1. تعرفه

تعرفه، مالیاتی است که برای فروش کالاهای وارداتی پرداخت می گردد. تعرفه ها به منظور جلوگیری از واردات و حمایت از تولیدکنندگان داخلی وضع شده و منبع درآمد دولت است. تعرفه، قیمت دریافتی توسط تولیدکنندگان داخلی و قیمت پرداخت شده توسط مصرف کنندگان داخلی را افزایش می دهد. تعرفه‌ ها ضررهای بی‌ ثمری ایجاد می‌کنند، زیرا ناکارآمدی را افزایش می‌دهند، چون برخی از معاملات سودمند برای دو طرف اجرا نمی‌ شوند و منابع یک اقتصاد برای تولید ناکارآمد هدر می‌روند.

2. سهمیه واردات

سهمیه واردات به محدودیت قانونی برای مقدار کالایی که می تواند به داخل کشور وارد شود، اشاره دارد. به طور کلی، سهمیه های واردات از طریق موافقت نامه های مجوز اداره می شود. سهمیه واردات منجر به نتیجه ای مشابه به عنوان تعرفه می شود. با این حال، به جای ایجاد درآمد مالیاتی، هزینه ها به عنوان اجاره سهمیه به دارنده مجوز پرداخت می گردد.

استدلال برای یک سیاست تجاری حمایتی

سه دلیل اصلی برای اجرای سیاست تجاری-حمایتی عبارتند از:

1. امنیت ملی
2. ایجاد شغل
3. حمایت از صنایع نوپا

به طور کلی، تعرفه ها یا سهمیه واردات منجر به سود برای تولید کنندگان و ضرر برای مصرف کنندگان می شود. بنابراین وضع تعرفه یا سهمیه واردات عموماً از نفوذ سیاسی تولیدکنندگان ایجاد می شود.

نتیجه گیری

در این مقاله به کامل به بررسی موضوع و مفهوم تجارت بین الملل چیست پرداختیم. اگر در زمینه موضوع بازرگانی بین المللی سوالی دراید، در بخش دیدگاه های همین مقاله حتماً آن را مطرح فرمایید.